Zorgboerderijen vervullen niet alleen een belangrijke rol in de zorg, heel vaak verzorgen ze ook allerlei maatschappelijke functies in hun omgeving. Ze werken soms intensief samen met gemeenten, er komen veel vrijwilligers, vaak is er een winkel, een theetuin en er zijn allerlei vormen van voedselvoorziening; van groentepakket tot pluktuin tot voedselbank-teelt. Ook natuurbeheer behoort vaak tot de activiteiten. Biologische boerderij De Viermarken in Enschede vervult al sinds 1990 een belangrijke rol als verbinder.
Bij De Viermarken wordt niet gesproken over cliënten of deelnemers, maar over medewerkers.
NME-centrum en bomenhub
Mieke van Dragt is al sinds 1990 de drijvende kracht, en weet met visie en verbindingskunst de positie van De Viermarken nog steeds te versterken. Naast de samenwerking met verschillende gemeentes, zijn er tal van instellingen betrokken én coördineert De Viermarken natuur- en duurzaamheidseducatie voor het primaire onderwijs in de gemeente Enschede. Klassen nemen deel aan activiteiten die zowel op De Viermarken als in het aangrenzende Abraham Ledeboerpark kunnen zijn. Medewerkers kunnen ondersteunen bij deze activiteiten en in de tweede helft van 2026 zullen er ook leskisten naar scholen gebracht worden. Medewerkers kunnen dan meehelpen bij het wegbrengen van deze kisten. Voor Meerbomen.nu is De Viermarken een uitgiftepunt: grondeigenaren kunnen er ’s winters op speciale uitgiftedagen gratis bomen ophalen. Uiteraard deed De Viermarken zelf ook weer mee aan de boomplantdag, waarbij twee schoolklassen enthousiast hebben geholpen. ”Zo helpen we de gemeente aan de doelstelling op 370.000 bomen te planten.”
De Viermarken verzorgt ook de openstelling van het bezoekerscentrum Lammerinkswönner in het Abraham Ledeboerpark. Inmiddels heeft een aantal medewerkers een stap kunnen maken richting zondag-vrijwilliger en helpen zij bij deze openstelling samen met andere vrijwilligers.
Zeldzame huisdieren en graansoorten
En dan is er ook nog een lijntje gelegd met de Stichting zeldzame Huisdierrassen. Dat is een organisatie die opkomt voor het behoud van zeldzame rassen, vaak uit de landbouw van vroeger. Denk aan koeienrassen als Brandrode runderen of Blaarkoppen, die als dubbeldoel dier worden ingezet (vlees en melk), maar ook Friese hoenders, Bonte Bentheimer varkens en Mergellandschapen. Waar hoogproductieve enkeldoel (vlees, melk óf eieren) dieren de afgelopen decennia de overhand kregen, is er hernieuwde aandacht voor de vaak robuuste rassen van vroeger.
Ook hiervoor wordt De Viermarken een educatief centrum. “Dat past mooi bij de Lakenvelder runderen, de Mergelland schapen en de Nederlandse landgeiten die op onze gronden lopen.” De runderen zijn van een andere boer, maar deelnemers helpen mee bij de verzorging.
De andere agrarische activiteiten zijn een grote moestuin, fruitbomen, een voedselbos, schapen en sinds kort ook geiten: die worden ingezet voor de bokkenwagen om snoeiafval en ander goed te verplaatsen. “Dat vinden onze medewerkers heel mooi. We hebben uitleg gekregen van echte kenners.” Voor educatieve doeleinden zijn er akkers met graansoorten, die na de oogst dienstdoen als veevoer. Een eigen bakkerij voorziet de winkel van brood, maar het biologische graan hiervoor wordt ingekocht. Ook heeft De Viermarken een stuk grond beschikbaar gesteld waar een aantal demonstratieveldjes met Olifantsgras, Zonnekroon, Hennep en Vezelvlas worden geteeld. Dit is een samenwerking met Stawel, de stichting duurzame plattelandsontwikkeling, die boeren graag wil laten zien welke alternatieve teelten mogelijk zijn.
Agrarische basis
De agrarische basis vindt Mieke erg belangrijk. “De Viermarken is een gemengd biologisch bedrijf met 20 ha grond. Het meewerken op de boerderij is de basis van de zorglandbouw. In het begin hadden de werknemers geen zorgachtergrond, nu wel. Vakkennis op het agrarische vlak is echter nog steeds de basis waarmee de stichting werkt. “De medewerkers trekken zich het meest op aan mensen die kennis van de landbouw hebben. Uiteraard werken vakkrachten goed samen met werknemers met een zorgopleiding, die vullen dan goed aan. Ik benadruk altijd graag dat het bij ons gaat om arbeidsmatige dagbesteding en niet om vermaak. We hebben mensen met allerlei achtergronden en dus ook met diverse problematiek, maar ook met diverse kennis. Door naar mensen te luisteren en gebruik te maken van bestaande vaardigheden, samen te ontdekken wat kan en gewoon mee te werken, voelen mensen zich het snelst beter. We focussen zo op de kwaliteiten van mensen en niet op hun problemen.”
Huur- en pachtconstructies
De boerderij is geen eigendom, maar wordt gehuurd van een woningstichting. De gronden zijn gepacht of in erfpacht verkregen van de gemeente Enschede. Vlak bij de boerderij is een oud Twents boerderijtje, boerderij Oldenhof, dat ook van de gemeente wordt gehuurd. Op deze plek is ruimte voor meer creatieve activiteiten “Het is een perfecte plek voor mensen die wat meer rust nodig hebben, maar ook hier wordt werk verzet.”
Er wordt bijvoorbeeld papier geschept voor de kerstkaarten die jaarlijks worden verstuurd en één keer per maand, op zondagmiddag is deze boerderij open als theeschenkerij en kunnen bezoekers genieten van hetgeen er gebakken is op De Viermarken. Medewerkers helpen dan in de keuken en de bediening samen met de bakker. “Voor velen een hoogtepunt, omdat de reacties van de bezoekers zo fijn zijn.”
Ook organiseert een restauranthouder jaarlijks een moestuindiner voor betalende gasten, waar tien medewerkers van De Viermarken gratis mogen aanschuiven. “Dan gaat het wederom ook om ontmoeten, naast heerlijk eten”, aldus Mieke.
Door dit brede aanbod, de bijdrage aan de biodiversiteit en voedselvoorziening én de verbinding met talloze mensen en organisaties vervult De Viermarken een functie die niet meer weg te denken is uit Enschede. En zo zijn er veel zorgboerderijen die een perfecte schakel tussen zorg en samenleving zijn.